Alimenty to regularne świadczenia na rzecz osób fizycznych, do których zobowiązane są inne osoby fizyczne. Definicja ta nie decyduje o tym, kto powinien płacić ani w jakich sytuacjach. Całość zasad alimentacyjnych znajduje się w Ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. „Kodeks rodzinny i opiekuńczy”, wraz z kolejnymi nowelizacjami. Same zasady natomiast opisuje „Dział III – Obowiązek alimentacyjny” (odpowiednio art. 128 do art. 144) tej ustawy. Warto znać jednak podstawowe mechanizmy ich działania, nawet jeśli nie dotyczą one nas bezpośrednio.

Alimenty wobec dzieci
Rodzice posiadają wobec dzieci obowiązek alimentacyjny. Istnieje on aż do ukończenia przez dziecko 18 lat. Jeśli jednak kontynuuje ono swoją naukę w szkole publicznej dziennej, obowiązek ten przedłużany jest do 25 roku życia. Zanim dziecko skończy 18. rok życia alimenty przekazywane są do drugiego z rodziców (bądź też w inny, zarządzony przez sąd sposób), potem natomiast do samego dziecka. Jeśli dziecko jest niepełnosprawne i nie może funkcjonować samodzielnie – alimenty przyznawane są mu dożywotnio.

Ustalając wysokość alimentów, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim potrzeby dziecka (oczywiście realne) oraz możliwości finansowe rodziców. Najczęściej wymiar sprawiedliwości prosi o przedstawienie miesięcznych wydatków na potrzeby dziecka. Składają się na nie przede wszystkim koszty związane z wyżywieniem, mieszkaniem, zdrowiem, natomiast nie wlicza się do nich potrzeb ponadstandardowych (np. markowych ubrań i innych zapotrzebowań, które nie są niezbędne ani konieczne do życia). Jako zasadę przyjmuje się równość zobowiązań rodziców. Oznacza to, że zarówno ojciec, jak i matka w równym stopniu powinni dbać o potrzeby materialne dziecka. Jedynym odstępstwem od tej reguły jest niemożność sprostania wymaganiom finansowym np. poprzez bycie niepełnosprawnym. Do tego każda osoba z rodzeństwa otrzyma (jeśli nie będzie innych przeciwwskazań) kwotę alimentów o takiej samej wysokości.

Dość dużą rolę mogą odegrać tzw. osobiste starania wobec dziecka. Mogą one prowadzić do obniżenia alimentów. W skład takich starań wchodzi między innymi opłacanie zajęć czy dowóz dziecka do szkoły. Są to więc działania, które nie mają swojego wymiaru materialnego, ale przede wszystkim związane są z wypełnianiem typowych obowiązków rodzicielskich.

Ciekawa jest sytuacja, gdy któreś z małżonków nie jest w stanie zapewnić płacenia alimentów. Wtedy obowiązek ten przechodzi na dalszych krewnych, czyli np. dziadków lub rodzeństwo. Oczywiście, przy ustalaniu wysokości wpłat, sąd bierze pod uwagę wysokość ich zarobków oraz inne uwarunkowania.

Inne zasady alimentacyjne
Obowiązkiem alimentacyjnym mogą być obłożone także dzieci wobec swoich rodziców, rodzeństwo wobec siebie bądź osoby będące powinowatymi. Pierwsze dwa przypadki występują, kiedy osoby nie są w stanie samodzielnie zapewnić sobie funkcjonowania. Obowiązują wtedy podobne zasady, jak w wypadku alimentów względem dzieci. Inaczej postępuje się w przypadku więzi powinowactwa. Dużą rolę odgrywa tu trzymanie się zasad współżycia społecznego. Każdy przypadek może zostać zatem rozpatrzony przez sąd odmiennie.

Alimenty wobec współmałżonka
Obowiązek płacenia alimentów istnieje także wtedy, gdy rodzina jest bezdzietna. Płacenia może domagać się współmałżonek, który nie jest winny rozpadowi pożycia małżeńskiego. Istnieje tutaj zasada tzw. równej stopy życiowej. Wysokość alimentów ma na celu zrównanie poziomu życia obu członków rodziny. Jest ona ustalana na podstawie realnych bądź możliwych dochodów obojga małżonków przy uwzględnieniu potrzeb osoby, która ma otrzymywać alimenty. Jeśli nastąpił już rozwód, w którym nie ustalono winnego rozpadu małżeństwa (rozwód bez orzekania winy), a jeden z dawnych partnerów jest ubogi, to ma on prawo do wystąpienia przed sądem z wnioskiem o nałożenie alimentów na drugą osobę.