O Witkacym nie da się powiedzieć w kilku zdaniach, dlatego nawet nie próbujemy. Wymieńmy tylko kilka najważniejszych faktów w jego życiu.

Burzliwe losy

Urodził się w Warszawie 24 lutego 1885 roku, od 1890 roku mieszkał w Zakopanem. Jego ojciec, malarz i poeta Stanisław Witkiewicz, dbał samodzielnie o edukację syna, który po zdaniu eksternistycznej matury we Lwowie postanowił studiować w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Wiele podróżował, był związany z grupą młodych malarzy krakowskich. Po studiach wrócił do Zakopanego.

W 1914 roku miała miejsce wielka tragedia – samobójczą śmiercią zginęła narzeczona Witkacego, Jadwiga Janczewska (później odwzorowana w postaci Zosi w „Pożegnaniu jesieni”). Z ciężkiej depresji miała wybawić go podróż do Australii i Nowej Gwinei, dokąd pojechał z antropologiem Bronisławem Malinowskim. Jednak Witkacy wrócił z wyprawy przed jej zakończeniem. Trafił do Petersburga, gdzie zaciągnął się do carskiego wojska – walczył na froncie rosyjskim podczas I wojny światowej. Ranny, został zwolniony ze służby. W Moskwie był świadkiem wybuchu rewolucji bolszewickiej. Echa wrażeń, jakie na nim zrobiło to wydarzenie, odnajdziemy choćby w powieści Witkiewicza „Nienasycenie”. Udało mu się wyjechać z ogarniętej rewolucją Rosji i wrócić w polskie góry.

W latach 20. dużo malował i pisał. Mieszkał w Zakopanem, gdzie jego barwna postać wzbudzała skrajne emocje: prowadził intensywne życie towarzyskie, eksperymenty z narkotykami, m.in. peyotlem.

Był członkiem grupy malarzy formistów, jednak w pewnym momencie porzucił malarstwo na rzecz rysowania portretów (Firma portretowa S.I. Witkiewicz). Najważniejszą teorią artystyczną była Czysta Forma – autorska koncepcja Witkacego, zakładająca odejście od sztuki skupionej na treści. Uważał – już na początku XX wieku – że sztuka przeznaczona dla masowego odbiorcy wpływa destrukcyjnie na zdolność odczuwania i przeżywania. Dzieło artystyczne powinno mieć więc formę wzbudzającą w odbiorcy uczucie metafizyczne. Odzwierciedleniem poglądów artysty były przede wszystkim sztuki teatralne, m.in. „Kurka wodna”.

W 1923 roku ożenił się z Jadwigą Unrug – małżeństwo od początku było niedobrane, w końcu żona Witkacego zamieszkała w Warszawie. Pozostawali na przyjacielskiej stopie – zachowały się listy, wymieniane intensywnie między małżonkami przez lata.

W latach 30. Witkacy rozwijał swoje poglądy filozoficzne, zajmował się także krytyką literacką. Kiedy wybuchła II wojna światowa, chciał wstąpić do wojska, jednak nie został zakwalifikowany. Ze swoją wieloletnią kochanką Czesławą Oknińską wyruszył do majątku przyjaciół Witkiewiczów we wsi Jeziory na Polesiu. Tam 18 września, na wieść o wkroczeniu Armii Czerwonej na tereny Rzeczypospolitej, popełnił samobójstwo.

Dzieła

Stanisław Ignacy Witkiewicz pozostawił po sobie wielki dorobek artystyczny, zarówno pisarski, jak i malarski. Wiele z jego dzieł było nieukończonych (m.in. powieść „Jedyne wyjście”) i dopiero po latach została opracowana i wydana.

Twórczość dramatyczna Witkacego początkowo spotykała się z niezrozumieniem, jednak udawało mu się wystawiać kolejne dzieła. Były to m.in. „Maciej Korbowa”, „Tumor Mózgowicz”,  „W małym dworku”,  „Kurka Wodna”,  „Wariat i zakonnica”, „Matka”, „Sonata Belzebuba”, „Szewcy”. Ukończone powieści to „622 upadki Bunga, czyli Demoniczna kobieta”, „Pożegnanie jesieni” i „Nienasycenie”. Pisał również rozprawy filozoficzne i estetyczne, m.in. „Teatr. Wstęp do teorii Czystej Formy w teatrze”.

Przez wiele lat twórczość malarska Witkacego była niedoceniana, krytycy skupiali się raczej na jego dziełach literackich. Stąd przypadek, że największy zbiór prac plastycznych Witkiewicza znajduje się w Słupsku, w Zamku Książąt Pomorskich.

Muzeum Pomorza Środkowego

Jeżeli lato nad morzem trafi się wam niezbyt pogodne, wykorzystajcie urlop na odwiedzenie Muzeum Pomorza Środkowego. To tylko kilkanaście kilometrów od Ustki.

Zamek Książąt Pomorskich w Słupsku mieści w sobie muzeum, które oprócz wystawy poświęconej Witkacemu oferuje kilka ciekawych eksponatów z okresu od XIV do XVIII wieku („Sztuka dawna Pomorza”) oraz ekspozycje „Z przeszłości Słupska” i „Skarby książąt pomorskich”. Nie zdziwi nas jednak fakt, jeśli wszyscy odwiedzający muzeum udadzą się czym prędzej do sal poświęconych Witkacemu.

253 prace w kolekcji muzeum to największy istniejący zbiór malunków artysty. Ze względu na ograniczoną powierzchnię (dwie sale) nie są eksponowane wszystkie razem. Można jednak powiedzieć, że i tak panuje tam przytłaczający nadmiar. Wystawiane dzieła są co jakiś czas wymieniane.

Obrazy to przede wszystkim pastelowe portrety na papierze; obejmują w zasadzie cały okres twórczości, od czasów przynależenia do formistów po ostatnie dzieła z 1939 roku (Firma portretowa).

Dzięki zgromadzeniu najróżniejszych typów portretów można zauważyć, jakie charakterystyczne cechy posiadały ich konkretne rodzaje, opisane w regulaminie Firmy Portretowej. Poczynając od typu A, który opisany był jako „rodzaj stosunkowo najbardziej tzw. wylizany. Odpowiedni raczej dla twarzy kobiecych niż męskich. Wykonanie »gładkie«, z pewnym zatraceniem charakteru na korzyść upiększenia, względnie zaakcentowania «ładności»” przez typ „C, C + Co., Et, C + H., C + Co + Et, itp.” („wykonane przy pomocy C2H5OH i narkotyków wyższego rzędu, obecnie wykluczone. Charakterystyka modelu subiektywna, spotęgowania karykaturalne tak formalne, jak i psychologiczne niewykluczone. w granicy kompozycja abstrakcyjna, czyli tak zwana »Czysta Forma«”), aż do typu dziecinnego (B+E) – „z powodu ruchliwości dzieci czysty typ B jest przeważnie niemożliwy – wykonanie więcej szkicowe”.

W muzeum znajdziemy też kilka obrazów olejnych, m.in. „Autoportret z odbicia w szybie” (z „Widokiem Wawelu” na odwrocie) czy „Pejzaż zimowy II”. Niewątpliwą ciekawostką są fotografie wykonane przez Witkacego, który chętnie eksperymentował z tą dziedziną sztuki.

Zachęcamy do odwiedzin w muzeum nie tylko pasjonatów sztuki Stanisława Ignacego Witkiewicza, których na pewno nie trzeba przekonywać do obejrzenia wystawy. Przede wszystkim namawiamy tych, którzy o Witkacym wiedzą jeszcze niewiele. Warto poszerzać swoje horyzonty kulturalne także na wakacjach, które nigdy nie powinny być wakacjami od sztuki.

Informacje: www.muzeum.slupsk.pl